Եկեք նորից հիշենք մեր անցածը։
Հնչյուն և տառ
Հնչյունը բառի այն ամենափոքր մասնիկն է, որը արտասանվում է և լսվում:
Տառը հնչյունի գրության նշանն է, որը գրվում է ու կարդացվում:
Է հնչյունի համար ունենք երկու տառ՝ է և ե:
Օ հնչյունի համար նույնպես ունենք երկու տառ՝ օ և ո:
Եվ, ընդհակառակը, կան տառեր, որոնք երկու և ավելի հնչյուն են նշում:
Բառասկզբում ո տառը նշում է երկու հնչյուն՝ վօ. որս, ոտք, ոսպ:
Բառասկզբում ե տառը նույնպես երկու հնչյուն է նշում՝ յէ. ելակ, երամ, երազ:
Առանձին գործածվելիս և-ը նշում է երեք հնչյուն՝ յէվ, իսկ բառամիջում և բառավերջում՝ երկու կամ երեք հնչյուն՝ էվ, յէվ. հարևան, ուղևոր, սև, նաև:
Շատ բառերում ը հնչյունը լսվում է, բայց չի գրվում. ս(ը)խալ, ման(ը)ր:
Այդ է պատճառը, որ հայերենում տառերը ավելի շատ են, քան հնչյունները: Հայոց լեզուն ունի 36 հնչյուն և 39 տառ։
Նույն պատճառով էլ շատ բառերում հնչյունների և տառերի քանակը նույնը չէ.
ոզնի` (5 հնչյուն, 4 տառ), ձնծաղիկ` (8 հնչյուն, 7 տառ):
Առաջադրանք
- Հաշվի՛ր տրված բառերի հնչյունների և տառերի քանակը։
Օրինակ՝ ոզնի- 5 հնչյուն (վօզնի), 4 տառ (ոզնի)
Ոսպ, երկիր, սանր, սև, եղյամ, ոսկի, աստղ, երազ, շուն, երշիկ, տերև, թեթև, ողնաշար, եկեղեցի, ձնծաղիկ, ճնճղուկ, ոչխար
Ոսպ-4 հնչյուն (վօսպ) 3 տառ (Ոսպ)
Երկիր-6 hնչյուն (յէրկիր) 5 տառ (երկիր)
Սանր-5 հնչյուն (սանըր) 4 տառ (սանր)
Սև-3 հնչյուն (սեվ) 2 տառ (սև)
Եղյամ- 6 հնչյուն (յէղյամ) 5 տառ (եղյամ)
Ոսկի-5 հնչյուն (վօսկի) 4 տառ (ոսկի)
Աստղ- 5 հնչյուն (աստըղ) 4 տառ (աստղ)
Երազ 5 -hնչյուն (յէրազ) 4 տառ (երազ)
Շուն -4 հնչյուն (շյուն) 3 տառ (շուն)
երշիկ – 6 հնչյուն (յէրշիկ) 5 տառ (երշիկ)
տերև — 5 հնչյուն (տերեվ) 4 տառ (տերև)
թեթև -5 հնչյուն (թեթեվ) 4 տառ (թեթև)
ողնաշար — 8 հնչյուն (վօղնաշար) 7 տառ (ողնաշար)
եկեղեցի-8 հնչյուն (յէկեղեցի) 7 տառ (եկեղեցի)
ձնծաղիկ -8 հնչյուն (ձընծաղիկ) 7 տառ (ձնծաղիկ)
ճնճղուկ – 7 հնչյուն (ճընճղուկ) 6 տառ (ճնճղուկ)
ոչխար-6 հնչյուն (վօչխար) 5 տառ (ոչխար)
- Բառակապակցությունների իմաստները մեկական բառով արտահայտի՛ր:
Օրինակ՝ բարձր հասակ ունեցող-բարձրահասակ:
Բարի սիրտ ունեցող-բարեսիրտ
խիղճ չունեցող-անխիղճ
բարձր ձայնով-բարձրաձայն
միշտ ժպտուն-ժպտերես
կապույտ աչքերով-կապույտաչյա
արքայի որդի-արքայազն
հույների երկիր-Հունաստան
փոքր էշ-ավանակ
ծաղիկներով զարդարված- ծաղկազարդ
- Դու՛րս գրիր բոլոր ածականները (հատկանիշ ցուց տվող բառեր):
Առավոտյան պայծառ արևը շողում էր կապտավուն երկնքում: Սառնորակ ու մաքուր օդում տարածվել էր երփներանգ ծաղիկների բույրը: Անահիտը հագավ վարդագույն վերնաշապիկը, դրեց ճերմակ գլխարկը ու երջանիկ ժպիտով դուրս նայեց կիսաբաց լուսամուտից: Շուրջբոլորը սավառնում էին թռչունները՝ գարնան հիասքանչ ու թարմեցնող օրով խենթացած:
Պայծա, կապտավոուն, մաքուր, վարդագույն, ճերմակ, երջանիկ, կիսաբաց, սառնորակ, հիասքանչ, խենթացած, երփներանգ, թարմեցնող: