Եկեք նորից հիշենք մեր անցածը։

Հնչյուն և տառ

Հնչյունը բառի այն ամենափոքր մասնիկն է, որը արտասանվում է և լսվում:

Տառը հնչյունի գրության նշանն է, որը գրվում է ու կարդացվում:

Է հնչյունի համար ունենք երկու տառ՝ է և ե:

Օ հնչյունի համար նույնպես ունենք երկու տառ՝ օ և ո:

Եվ, ընդհակառակը, կան տառեր, որոնք երկու և ավելի հնչյուն են նշում:

Բառասկզբում ո տառը նշում է երկու հնչյուն՝ վօ. որս, ոտք, ոսպ:

Բառասկզբում ե տառը նույնպես երկու հնչյուն է նշում՝ յէ. ելակ, երամ, երազ:

Առանձին գործածվելիս և-ը նշում է երեք հնչյուն՝ յէվ, իսկ բառամիջում և բառավերջում՝ երկու կամ երեք հնչյուն՝ էվ, յէվ. հարևան, ուղևոր, սև, նաև:

Շատ բառերում ը հնչյունը լսվում է, բայց չի գրվում. ս(ը)խալ, ման(ը)ր:

Այդ է պատճառը, որ հայերենում տառերը ավելի շատ են, քան հնչյունները: Հայոց լեզուն ունի 36 հնչյուն և 39 տառ։

Նույն պատճառով էլ շատ բառերում հնչյունների և տառերի քանակը նույնը չէ.

ոզնի` (5 հնչյուն, 4 տառ), ձնծաղիկ` (8 հնչյուն, 7 տառ):

Առաջադրանք

1. Հաշվի՛ր տրված բառերի հնչյունների և տառերի քանակը։

Օրինակ՝ ոզնի- 5 հնչյուն (վօզնի), 4 տառ (ոզնի)

Ոսպ, երկիր, սանր, սև, եղյամ, ոսկի, աստղ, երազ, շուն, երշիկ, տերև, թեթև, ողնաշար, եկեղեցի, ձնծաղիկ, ճնճղուկ, ոչխար

Ոսպ-4 հնչյուն (վօսպ) 3 տառ (Ոսպ)

Երկիր-6 hնչյուն (յէրկիր) 5 տառ (երկիր)

Սանր-5 հնչյուն (սանըր) 4 տառ (սանր)

Սև-3 հնչյուն (սեվ) 2 տառ (սև)

Եղյամ- 6 հնչյուն (յէղյամ) 5 տառ (եղյամ)

Ոսկի-5 հնչյուն (վօսկի) 4 տառ (ոսկի)

Աստղ- 5 հնչյուն (աստըղ) 4 տառ (աստղ)

Երազ 5 -hնչյուն (յէրազ)  4 տառ (երազ)

Շուն -4 հնչյուն   (շյուն)   3 տառ (շուն)

երշիկ – 6 հնչյուն (յէրշիկ) 5 տառ (երշիկ)

տերև — 5 հնչյուն  (տերեվ) 4 տառ  (տերև)

թեթև -5 հնչյուն  (թեթեվ)  4  տառ  (թեթև)

ողնաշար — 8 հնչյուն  (վօղնաշար) 7 տառ (ողնաշար)

եկեղեցի-8 հնչյուն (յէկեղեցի) 7 տառ  (եկեղեցի)

ձնծաղիկ -8 հնչյուն (ձընծաղիկ) 7 տառ (ձնծաղիկ)

ճնճղուկ – 7 հնչյուն (ճընճղուկ) 6 տառ (ճնճղուկ)

ոչխար-6 հնչյուն  (վօչխար) 5 տառ (ոչխար)

2. Բառակապակցությունների իմաստները մեկական բառով արտահայտի՛ր:

   Օրինակ՝ բարձր հասակ ունեցող-բարձրահասակ:

Բարի սիրտ ունեցող-բարեսիրտ

խիղճ չունեցող-անխիղճ
բարձր ձայնով-բարձրաձայն
միշտ ժպտուն-ժպտերես
կապույտ աչքերով-կապույտաչյա
արքայի որդի-արքայազն
հույների երկիր-Հունաստան
փոքր էշ-ավանակ
ծաղիկներով զարդարված- ծաղկազարդ

3. Դու՛րս գրիր բոլոր ածականները (հատկանիշ ցուց տվող բառեր):
   
   Առավոտյան պայծառ արևը շողում էր կապտավուն երկնքում: Սառնորակ ու մաքուր օդում տարածվել էր երփներանգ ծաղիկների բույրը: Անահիտը հագավ վարդագույն վերնաշապիկը, դրեց ճերմակ գլխարկը ու երջանիկ ժպիտով դուրս նայեց կիսաբաց լուսամուտից: Շուրջբոլորը սավառնում էին թռչունները՝ գարնան հիասքանչ ու թարմեցնող օրով խենթացած:

Պայծա, կապտավոուն, մաքուր, վարդագույն, ճերմակ, երջանիկ, կիսաբաց, սառնորակ, հիասքանչ, խենթացած, երփներանգ, թարմեցնող:

1. Կատարի՛ր բազմապատկում.
   354 x 5=1770

678 x 6=4068

285 x 7=1995

612 x 3=1836

481 x 7=3367

739 x 4=2956

586 x 9=5274

678 x 8=

2. Կատարի՛ր բաժանում:

   720:9=80
   650:8=70
   360:6=60
   810:90=9
   1000:2=2000
   500:2=2500
   50:2=250
   180:2=9

3. Խնդիր.

   Սոֆին գունավոր թղթերից պատրաստեց 12 ճուտիկ, իսկ Կատրինը՝ 3 անգամ ավելի: Քանի՞ ճուտիկ պատրաստեցին աղջիկները միասին:

Լուծում՝

12+3=15

Պատ.՝